De beoogde salarisverhoging voor de top van ABN Amro leverde veel verontwaardiging op. Maar er is veel meer mis met het bankwezen, vindt Rogier.

Na het begin van de economische crisis stonden de misstanden in het bankwezen even heel hoog op de agenda. Het gesjoemel met woekerpolissen, de buitenissige bonuscultuur en de alom gevoelde minachting ten opzichte van de klant waren dagenlang onderwerp van gesprek. Toch blijkt er nu — zeven jaar later — niks veranderd te zijn. Dat is ook de conclusie van Joris Luyendijk, die zich twee jaar lang onderdompelde in de financiële wereld van Londen. Sterker nog: volgens economen zijn veel bankiers nu zelfs beter af dan vóór de crisis.

Waarom hebben we eigenlijk een bank nodig?

Een consumentenbank richt zich van oorsprong op het mogelijk maken van betalingsverkeer, sparen en kredietverstrekking. Omdat dit algemeen werd beschouwd als maatschappelijk nuttige zaken, werden dit soort banken vroeger ook wel nutsbanken genoemd. Daarnaast waren er ook nog zakenbanken, private banken en ondernemersbanken. Tegenwoordig vind je al deze activiteiten al gauw onder één en hetzelfde dak, waarmee de bank die jouw spaarcentjes bewaard dezelfde bank is die beleggingen doet en leningen verstrekt aan ondernemers. Winst maken werd op een gegeven moment belangrijker dan een nutsfunctie vervullen en de bank zelf werd steeds meer geleid als een echt bedrijf. Er kwamen aandeelhouders, dure topmanagers en er werden steeds meer financiële risico’s genomen om die beide partijen tevreden te houden.

De kans op een crisis zit simpelweg ingebakken in het systeem.

Het is ook interessant om te vermelden dat een bank — een commercieel bedrijf dus — iets kan wat voor normale bedrijven absoluut ondenkbaar is: geld creëren uit het niets. Iedere keer dat een bank een hypotheek of andere lening verstrekt, worden er wat bedragen ingevoerd op de computer waardoor wettelijk is vastgelegd dat er geld uit de kas van de bank (de kredietverstrekker) naar de begunstigde (de kredietnemer) vloeit. Alleen: dat is niet zo. De bankbediende pakt geen stapeltje biljetten uit de kluis om dat vervolgens aan de klant te overhandigen, er wordt alleen een administratieve handeling verricht. Dat betekent dat er bij elke lening geld wordt gecreëerd dat er eerst niet was. Geld dat vervolgens in omloop komt, waardoor we bij het meest ongelofelijke aspect aankomen: iedere euro vertegenwoordigd een schuld aan de bank of een andere kredietverstrekker (de ECB bijvoorbeeld). Schuld die alleen kan worden afgelost door… meer leningen aan te gaan.

Het is exact dit gegeven dat ons economische model zo wankel maakt. De bankencrisis van 2008 is daarmee niet alleen de schuld van grijpgrage bankiers, de kans op een dergelijke crisis zit simpelweg ingebakken in het systeem! Het is een verhaal dat gelukkig steeds meer aandacht krijgt, waardoor de roep om een alternatief steeds luider wordt. Iets wat platforms zoals Ons Geld en de theatermakers De Verleiders willen forceren middels een burgerinitiatief.

Er is meer mis dan bonussen alleen

Goed, dit commerciële bedrijf dat geld verdient met het beheren van jouw geld (waarvoor je overigens maandelijks geld betaalt), geniet dus een aparte status binnen onze samenleving. Te meer omdat een bank, in tegenstelling tot welk ander bedrijf dan ook, met overheidsgeld overeind wordt gehouden als het mis dreigt te gaan. Ze profiteren dus wel van de lusten waarmee de genomen risico’s worden beloond (hoge winsten als het goed gaat), maar ze dragen niet de lasten (een faillissement als het mis gaat). Het is precies dat gegeven, gecombineerd met die hoge bonussen, waar mensen boos over worden. Gek genoeg worden ze dat zelden of nooit als het om zaken gaat waarin banken investeren.

Naast het verstrekken van leningen aan consumenten, verdiend een bank namelijk geld door te investeren in bedrijven en overheden. Daar zijn ze meestal niet al te kieskeurig in. De aandelen van een wapenleverancier leveren nou eenmaal meer geld op dan die van een sociale onderneming. Zo is het vooralsnog lucratiever om te investeren in Shell dan in windmolens. Het is dan ook niet verwonderlijk dat banken die de hoogste bonussen uitkeren, ook het vaakst geld hebben uitstaan in “foute” bedrijven.

Vergeet The Wolf of Wall Street; het gebeurt allemaal gewoon op de Zuidas.

Dan is er ook nog een hoge mate van ongelijkheid binnen de banken zelf. Zo verdient iemand met de laagstbetaalde functie binnen ING (Medewerker Operations) per jaar €20.089,56. Topman Ralph Hamers verdient echter €1,63 miljoen. Dat is maar liefst 62 keer zoveel! Ter vergelijking: minister president Rutte verdient jaarlijks €1,5 ton. Het argument is altijd dat deze topsalarissen nou eenmaal marktconform moeten zijn, omdat de beste bestuurders anders niet te porren zijn voor een functie bij zo’n (kleine) Nederlandse bank. Desondanks is er geen enkele garantie dat een topbestuurder beter werk levert dan iemand die met minder genoegen zou nemen. Het tegenovergestelde is waarschijnlijk het geval. iemand die zo gefixeerd is op geld, kan niet anders dan hoge risico’s nemen in zijn honger naar meer. Ondertussen schrapte ING onlangs nog 2.800 banen en ABN Amro verwacht binnenkort 1.000 mensen te ontslaan. Vergeet de film The Wolf of Wall Street, het gebeurt allemaal gewoon op de Zuidas.

Haal je geld weg bij de graaiers

Voor iedereen die nu loopt te mokken over de hoge bonussen bij “zijn bank” heb ik het volgende advies: stap over naar een andere of stop met zeuren. Er zijn minstens twee banken (ASN Bank en Triodos) die van sociaal bankieren hun core business hebben gemaakt. Via de Eerlijke Bankenwijzer selecteer je gemakkelijk op de thema’s die jij belangrijk vindt en met de overstapservice heb je jouw spaarcenten en betalingen binnen no time bij een andere bank ondergebracht. Ok, je zult zelf moeten opletten dat je geen automatische incasso’s over het hoofd ziet, maar het lijkt me de moeite waard.

Wil je meer doen? Teken dan het burgerinitiatief om geldcreatie door banken op de politieke agenda te krijgen en stap meteen over naar een andere verzekeraar. Vergeet niet dat dit soort acties ook een duidelijk signaal afgeven aan het bankwezen. Wie weet verandert er wel wat. Ooit… Maar ik zou er niet op blijven wachten als ik jou was.