Plastic is niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Maar het zorgt ook voor behoorlijk wat milieuproblemen waar we niet langer omheen kunnen. Tijdens “Rot op met je milieu” werd daarom een hele aflevering aan plastic gewijd.

Plastic is een materiaal met veel voordelen. Het is licht, goedkoop, sterk, blijft lang goed en voorkomt bederf van voedsel en beschadiging van producten. Het is daarom op dit moment nog een essentieel en veelgebruikt product binnen onze maatschappij.

Plastic Soep

Maar ondanks alle voordelen van plastic, zijn er ook enorme nadelen. Ten eerste wordt het gemaakt van aardolie, een fossiele brandstof. Momenteel wordt 10% van de totaal verbruikte aardolie ter wereld voor plastic gebruikt. En de verwachting is dat dit toeneemt tot 600 miljard kilo plastic in 2030 wereldwijd. Daarnaast is plastic een enorme bron van vervuiling. Zo stroomt er per seconde (!) 250 kilo plastic — te vergelijken met 10.000 plastic flesjes — de oceaan in. Daarom wordt ook wel van plastic soep gesproken.

Plastic deeltjes komen ook in voedsel — en dus ook in mens en dier — terecht.

Dit probleem wordt verergerd door het feit dat plastic niet vergaat. Het valt uiteen in kleine deeltjes (microplastics) die niet volledig afgebroken kunnen worden. Deze deeltjes verspreiden zich heel makkelijk, bijvoorbeeld in de bodem of zelfs door de lucht. Zo komt het ook in voedsel — en dus ook in mens en dier — terecht. Deze minuscule deeltjes zijn er niet tot heel moeilijk uit te halen. Preventie is dus van groot belang.

De wereld als prullenbak

Tijdens het programma spraken we met “plasticjager” Peter Smith. Peter verzamelt zwerfafval, en met name zwerfplastic, om zo de wereld schoner te maken. Ook probeert hij op verschillende manieren aandacht te trekken voor het probleem, onder andere door kunstwerken van zwerfplastic te maken en voorlichting te geven.

Volgens Peter is zwerfafval het ‘gebroken ruitje van de duurzame wereld’.

Volgens Peter denkt iedereen dat dat ene dingetje dat hij of zij kan bijdragen geen verschil maakt. Hij ziet het juist andersom: dat kleine beetje dat jij kan doen om de wereld te verbeteren is essentieel. Volgens Peter is zwerfafval het ‘gebroken ruitje van de duurzame wereld’: zolang we gedogen dat de wereld als prullenbak gebruikt wordt, zullen we de grote problemen nooit aanpakken. Alleen plastic opruimen gaat het probleem niet oplossen, maar het kan wel een verschil maken.

Beat the microbeat

Ook in ons eigen huishouden kunnen we veranderingen aanbrengen. Bijna de helft van ons restafval bestaat tegenwoordig uit plastic. Door dit te scheiden en te recyclen krijgt plastic weer een nieuw leven. Hierdoor worden er minder fossiele brandstoffen gebruikt en zorg je ervoor dat plastic niet in het milieu terecht komt.

Toch is recyclen niet optimaal. Het is op dit moment nog duur en er is te weinig vraag naar gerecycled plastic. Dat komt onder andere omdat gerecycled plastic van mindere kwaliteit is. De oplossing lijkt daarom om minder plastic te gebruiken in ons dagelijks leven. Geen plastic tasjes in de supermarkt, geen kant-en-klaar maaltijden, geen cosmetica met plastics er in (zie hiervoor de site www.beatthemicrobead.com). Maar mijn collega Maaike heeft nog meer goede tips om afval te verminderen.

Bio based plastic

Naast veranderingen in het individueel gebruik van plastic zijn er ook technische innovaties nodig. Een van de grote innovaties tot nu toe is het gebruik van bio based plastic, dat als oplossing voor het plastic probleem wordt aangedragen.

Deze plastics kunnen grofweg in 2 soorten worden opgedeeld: niet-afbreekbare bioplastics en afbreekbare bioplastics. De niet-afbreekbare bioplastics worden gemaakt van hernieuwbare natuurlijke grondstoffen, zoals suikerbieten, tarwezemelen en stro, en hebben nagenoeg dezelfde (chemische) eigenschappen als traditioneel plastic. Het grote voordeel van deze bioplastics is de reductie in fossiel brandstofgebruik en CO²-uitstoot terwijl dezelfde eigenschappen worden behouden. Een voorbeeld van dit soort bioplastic is de zogenaamde plant bottle van Coca Cola. De tweede soort is de afbreekbare bioplastics. Deze zijn composteerbaar en worden bijvoorbeeld gebruikt voor GFT vuilniszakken.
Toch kleven aan deze soort biobased plastics ook nadelen. Zo mag de biomassa die voor dit soort plastic nodig is niet concurreren met voedselgewassen. Daarnaast composteren de afbreekbare bioplastics niet zomaar, maar zijn er speciale omstandigheden voor nodig. In zee of op straat lost dit soort plastic dus niet zomaar op en draagt het dus nog steeds bij aan de plasticvervuiling.

Gewoon plastic belandt in het GFT-afval en afbreekbaar plastic komt in het plastic afval terecht.

Ten slotte is er veel verwarring tussen de twee soorten biobased plastics dat leidt tot problemen in de afvalverwerking en recycling: gewoon plastic belandt in het GFT-afval en afbreekbaar plastic komt in het plastic afval terecht. Een label voor de consument om de verschillende vormen aan te geven zou een oplossing kunnen zijn, maar tot nu toe is hier nog geen passend systeem voor gevonden. Let als consument daarom vooral zelf goed op wat voor plastic er om jouw product heen zit.

Tot in de eeuwigheid

Er is nog geen ‘silver bullet’ als het gaat om ons plastic verbruik: verandering van gewoonte in huishoudens leidt niet meteen tot een grootschalige ommekeer, recycling is nog niet optimaal en ook biobased plastics lijken tot dusverre niet de oplossing. Toch geldt bij plastic heel sterk het advies ‘ieder beetje helpt’. Simpelweg omdat elk beetje plastic dat niet gemaakt hoeft te worden pure winst is. Al met al is het eigenlijk gek dat iets van plastic heel kort gebruikt wordt — denk aan een boterhamzakje — maar wel bijna eeuwig blijft bestaan.

Door hier bij stil te staan en kleine veranderingen in ons dagelijks leven door te voeren, kunnen we allemaal een klein verschil maken. En dat zorgt samen voor een groot verschil!