Nederland is goed met water. Toch glippen er wel eens bepaalde stoffen door de filtering van de waterzuivering heen. Zo kunnen er medicijnen in ons drinkwater terecht komen.

De waterschappen zijn de oudste democratische instituten van ons land en leven met water is de Nederlander met de paplepel ingegoten. Maar ook hier is zoet water een schaars goed waar we zuinig mee om moeten springen. Daarnaast bestaat een mens voor zo’n 70% uit water. De introductie van de waterleiding en het riool zijn de belangrijkste oorzaken geweest voor de snelle stijging van onze gemiddelde leeftijd in de vorige eeuw. Schoon drinkwater en goede sanitaire voorzieningen zijn voor onze gezondheid van groot belang.

Niet alle stoffen zijn weg te filteren

De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het zuiveren van ons afvalwater. De laatste jaren trekken zij steeds harder aan de bel over medicijnresten in water. Hoeveel 65-plussers ken je die zonder pilletjes door het leven gaan? Deze medicijnen doen in ons lichaam nuttig werk, maar voor een groot deel plassen of poepen we ze ook weer uit. En deze medicijnresten komen dus via het riool terecht in de afvalwaterzuivering.

De RWZI (Riool Water ZuiveringsInstallatie) haalt met behulp van filters en biologische zuiveringsprocessen zoveel mogelijk verontreiniging uit het water. “Zoveel mogelijk” staat hier centraal, want resten van onze medicijnen zijn heel moeilijk te verwijderen uit ons water. In de praktijk lozen wij dus medicijnresten op ons oppervlaktewater. Dit heeft effecten op onze omgeving. In Nederland wordt daar onder andere door het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzoek naar gedaan. Maar wat kunnen we eraan doen?

Grootste nachtmerrie is dat er een stofje uitgevonden wordt dat er toch doorheen gaat.

Beter filteren of betere regels?

Het is mogelijk om een extra filter in te bouwen in onze waterzuivering die medicijnresten kan verwijderen. In bijvoorbeeld Zwitserland, waar de keten van afvalwater naar drinkwater veel korter is dan in Nederland, gebeurt dit al. Deze oplossing heeft natuurlijk z’n keerzijde: de technische oplossing is duur (denk maar in miljarden….) en daarnaast is het een tijdelijke oplossing. Een waterschapsingenieur verwoordde het als volgt: ‘Je grootste nachtmerrie is natuurlijk dat je voor vele miljoenen zo’n filter installeert en dat er dan een stofje uitgevonden wordt dat er doorheen gaat…’

Daarnaast helpt ondersteunende wet- en regelgeving. Voor bestrijdingsmiddelen en bijvoorbeeld fosfaten zijn normen opgesteld. Dit heeft geleid tot aanpassing van gebruik van deze middelen in de landbouw en minder lozing door industrie. Voor medicijnresten bestaan dergelijke normen en kaders nog niet. Wanneer medicijnen zo gemaakt moeten worden dat de restanten die wij uitplassen snel biologisch afbreken, blijven ze niet rondzwerven in het milieu. Op deze manier is echter nog niet nagedacht over medicijnen. De hoge eisen die nu al gelden voor medicijnontwikkeling gaan over werkzaamheid en het voorkomen van schadelijke neveneffecten in de patiënt. Deze eisen drijven de ontwikkelkosten overigens ook al op.

Nog steeds zijn er mensen die hun ongebruikte pillen door de WC spoelen. Niet doen!

Voorkomen is beter dan genezen

Het meest duurzaam is natuurlijk voorkomen dat medicijnresten in ons afvalwater komen. Hiervoor bestaan de nodige initiatieven. In het Deventer ziekenhuis loopt een proef waarbij patiënten die voor een scanonderzoek contrastvloeistof toegediend krijgen, gevraagd worden om 24 uur lang hun urine op te vangen in een plaszak. Dit doen ze gewoon thuis. Deze vervuilde urine wordt vervolgens als chemisch afval verwerkt. Andere ziekenhuizen zoals het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft en het Erasmus MC in Rotterdam installeren zuiveringsinstallaties op hun terrein. Het afvalwater dat het ziekenhuis verlaat heeft zo de kwaliteit van drinkwater; alle verontreiniging is er al uitgehaald.

Wat kunnen we als consument of patiënt doen? Lever om te beginnen oude medicijnen in bij je apotheek. Geloof het of niet, maar nog steeds zijn er mensen die hun ongebruikte pillen door de WC spoelen. Niet doen! Gewoon naar je apotheker brengen — ook de oude stripjes met paracetamol die je bij de drogist hebt gekocht! Je apotheker zorgt voor een verantwoorde verwerking.

Minder waar mogelijk

Nog beter is het natuurlijk om minder medicijnen te gebruiken. Denk eens na of een behandeling met pillen echt nodig is. Een voorbeeld is het voorschrijven van antibiotica bij een blaasontsteking. Waar je 10 jaar geleden bij de eerste klachten een kuurtje kreeg van de huisarts is nu vaak het advies om veel te drinken en je eigen afweer enkele dagen de kans te geven. Bij gezonde mensen zonder andere problemen is dit vaak genoeg om het lichaam zelf het probleem op te laten lossen. Jij hoeft geen antibiotica te slikken en voorkomt eventuele bijwerkingen, bacteriën worden niet resistent tegen deze middelen en de resten komen niet in het water terecht. En als je een keer een fikse hoofdpijn hebt, kan je ook vroeg naar bed gaan in plaats van te grijpen naar de paracetamol.

Onze dokters kunnen we helpen door geen medicijnen te vragen die niet nodig zijn. Zo blijkt dat het nog steeds gebeurd dat patiënten met griep of een verkoudheid (waartegen antibiotica echt niet helpen) deze medicijnen toch krijgen omdat ze dat eisen van hun huisdokter.

En de laatste open deur is natuurlijk dat gezond leven helpt. Een groot deel van onze chronische kwalen (hart- en vaatziekten, diabetes type 2) heeft een directe relatie met onze leefstijl. Investeren in gezond eten en voldoende lichaamsbeweging levert dus niet alleen kwaliteit van leven op voor jezelf, maar ook voor de vissen, kikkers en vogels om je heen.