Hoe eet ik gezond, lekker en voedzaam? Het is een vraag die blijkbaar door velen wordt gesteld, gezien de invloed van dieetgoeroes en culinaire bloggers. Maar het is vooral een kwestie van gezond verstand.

Elk half jaar lijkt er weer een nieuwe voedselhype te zijn. Zo herinner ik me van vroeger de diëten van Montignac, Atkins en Sonja Bakker. Inmiddels zijn deze goeroes uit het verleden allang weer ingehaald door Yotam Ottolenghi, Renske Kroes of de dames van Green Happiness. De boodschap is meestal nogal tegenstrijdig. Zo moet je bijvoorbeeld geen koolhydraten eten. Of juist wel. En vooral geen dierlijke eiwitten, tenzij je kiest voor het Paleo-dieet natuurlijk. En de één vermaalt alle groenten en fruit tot sapjes, terwijl de ander van mening is dat je daarmee juist de vitamines kapotmaakt.

Maar dit dieet werkt (niet)

Het goede nieuws is: alle diëten werken ongeveer even goed. In het begin althans. Dat komt niet door het dieet zelf, maar doordat je bewuster met eten bezig bent. Opeens let je op wat je eet, wanneer je eet en hoeveel je eet. En dat zorgt ervoor dat je lichaam hier positief op reageert. Dat kan voor gewichtsverlies zorgen en daar is het de meeste diëten natuurlijk om te doen. Maar na verloop van tijd is je lichaam aan het nieuwe regime gewend en vindt het weer een andere manier om te stabiliseren.

Als er één dieet zou bestaan waar iedereen baat bij heeft, zouden er niet zoveel diëten zijn.

Ook als het je niet om het afvallen te doen is, maar eerder om een gezond voedingspatroon, kan het erg positief uitpakken om zo bewust met je voeding bezig te zijn. Grote kans dat mensen zich hierdoor veel beter voelen met als voorbarige conclusie: het schrappen van koolhydraten / uitpersen van groente / vermijden van gluten / eten van veel rood vlees (et cetera) werkt! Maar het is net als met religies: als er één dieet zou bestaan waar iedereen onomstotelijk baat bij heeft en die echt de “waarheid” verkondigt, dan zouden er niet zoveel verschillende diëten zijn.

Daar komt bij dat sommige foodies een uitermate eenzijdig voedingspatroon propageren. En dat meestal vanuit een soort onderbuikgevoel van wat wel of niet gezond is, in plaats van dit te onderbouwen met gedegen bewijs. Deze bloggers en dieetboekschrijvers zijn immers zelf het levende bewijs dat hun methode de beste is. Maar de ene mens is de andere niet. En als er iets is waar voedingsdeskundigen (diegenen die er wel voor gestudeerd hebben) het over eens zijn, dan is het wel dat variatie in voeding uitermate belangrijk is.

De opmars van de sceptici

Het hele opgeklopte gedoe rondom gezond eten biedt ruimte aan voedselhype-sceptici zoals Martijn Katan en Rosanne Hertzberger om hier eens lekker tegenin te gaan. Zo stelt hoogleraar voedingsleer Katan dat groenten helemaal niet zo gezond zijn als mensen vaak denken. En de microbiologe Hertzberger neemt het op voor de E-nummers, terwijl ze de “knapperige en goudgele” frieten van McDonalds prijst. Tja, wie zo hoog van de daken schreeuwt als sommige foodies doen, kan tegenstand verwachten. Maar is dit niet het andere uiterste?

Hun redeneringen staan haaks op wat veel mensen denken, namelijk dat vers en onbehandeld voedsel het beste zijn. Nou is het ook een beetje appels met peren vergelijken. Ze zeggen eigenlijk dat er niks mis is met de door de EU goedgekeurde hulpstoffen (alle E-nummers), dat ons voedsel nog nooit zo veilig is geweest als nu, dat het langer houdbaar maken van producten voor het milieu beter is dan het na een paar dagen te moeten weggooien en dat groenten ook maar gewoon een onderdeel van onze voeding zijn. Allemaal waar. Maar veel mensen voelen zich fijner bij een zo natuurlijk mogelijk dieet en daarin past niet het beeld van een laboratorium vol doktersjassen. En eten is nou eenmaal voor een groot deel ook emotie.

De kritiek komt ook uit andere hoek. Sinds de dames van Green Happiness onlangs hebben aangekondigd dat ze op Lowlands te vinden zullen zijn, is het internet ontploft. Via een Facebook event worden mensen opgeroepen om frikandellen naar ze te gooien en het platform Vice vraagt zich af hoe je hun aanwezigheid op dit festival overleeft. Het Voedingscentrum noemde hun dieet eerder al “gevaarlijk”. Koren op de molen van iedereen die wel eens moeite heeft om zichzelf te motiveren naar de sportschool te gaan of zelf nog te kokkerellen na een lange werkdag. Wij allemaal dus.

De definitie van gezond

Wie door een willekeurige winkelstraat loopt, wordt tegenwoordig op iedere hoek geconfronteerd met populaire kreten als “puur”, “huisgemaakt”, “eerlijk” en “100% natuurlijk”. Je zou haast denken dat iedere winkelier het beste met ons en onze planeet voorheeft. Maar natuurlijk zijn het vooral handige marketingtermen om de consument het gevoel te geven dat elke stroopwafel of diepvriespizza met louter natuurlijke producten vervaardigd is, respectievelijk bereid door een olijke banketbakker of Toscaanse kok. Dit soort kreten zijn dan ook behoorlijk sleets geworden. Daar tegen ageren is logisch, maar het zorgt er ook voor dat voeding die wél aanspraak kan maken op deze kwaliteiten in diskrediet wordt gebracht. En dat is zonde.

Het lijkt alsof elke stroopwafel of diepvriespizza met alleen natuurlijke producten vervaardigd is, respectievelijk bereid door een olijke banketbakker of Toscaanse kok.

Ik schreef eerder een artikel over waarom ik vind dat biologische voeding wel degelijk gezonder is, in tegenstelling tot wat bovenstaande ciriticasters verkondigen. In het kort: omdat ik denk dat zorgvuldig omgaan met planten en dieren sowieso beter is dan het stapelen van varkens in veeflats of het platspuiten van gewassen. Gezonder voor de Aarde dus, en uiteindelijk ook voor ons. Niet omdat er meer voedingswaarde in biologische groenten zouden zitten. Om dezelfde reden juich ik alle aandacht voor goede voeding van harte toe.

In deze tijd waarin we gewend zijn om alles te meten en uit te werken in spreadsheets en kleurige diagrammen, hebben we blijkbaar moeite om gewoon op ons gevoel af te gaan. De overdaad aan informatie zorgt — net als bij milieuproblematiek of politieke stellingen — voor verwarring over wat nou “waar” is en wat niet. De scepticus voelt zich hierdoor gesteund in zijn afkeer van alles wat hij niet als gangbaar beschouwd en de goedgelovige zal zich nog meer vastbijten in het pad dat hij is ingeslagen. Ook dat is prima, want dé waarheid bestaat natuurlijk niet. Die is onderhevig aan datgene wat wij nu weten. Een paar jaar geleden leek een glas rode wijn nog goed tegen hartfalen, inmiddels pleiten veel deskundigen ervoor om liever helemaal geen alcohol te drinken.

Dus… wat is de conclusie?

Het Japanse eiland Okinawa staat bekend om het hoogste aantal 100-plussers ter wereld. Het lijkt dus logisch om te kijken naar hun voedingspatroon en er op die manier achter te komen wat je het beste kunt eten om lang en gezond te leven. De lokale bevolking eet zeer gevarieerd, voornamelijk op plantaardige basis. De makkelijkste manier om zelf gevarieerd te eten, is door te kijken naar de verscheidenheid aan kleur op je bord. Granen (met name rijst) vormen de basis van hun dieet, afgewisseld met aardappelen, peulvruchten en sojaproducten zoals tofu. Ze eten gemiddeld drie keer per week vis, maar weinig vlees. Verder valt op dat ze veel minder suiker en zout tot zich nemen dan in de rest van Japan gebruikelijk is. Dat pleit voor het zelf bereiden van je voedsel, aangezien kant-en-klaar maaltijden juist veel zout en suiker bevatten.

Verder: laat je niet te veel meeslepen door modieuze termen zoals “puur” en “natuurlijk”. Er is niks natuurlijks aan onze moderne manier van leven. Al ons groente en fruit is veredeld en aangepast op smaak, toxiciteit, kleur en geur. Dat jouw supermarkt elke dag vol ligt met verse producten is te danken aan een uitermate gestroomlijnde voedselindustrie. Als al die voedselpredikers (m/v) écht volgens de wetten van de natuur zouden moeten leven, zouden ze in elke McDrive een baken van beschaving zien. Maar daar gaat het niet om. Aandacht hebben voor waar je voedsel vandaan komt, hoe het geproduceerd is en wat voor uitwerking het op je lichaam heeft is alleen maar goed. Je moet er alleen niet in doorslaan.

Als je alle voedseladviezen en wetenschappelijke testresultaten optelt bij je gezonde verstand, dan kom je ongeveer uit op “eet zo gevarieerd mogelijk, met weinig dierlijke producten, weinig vet en veel groente en fruit”. Supersaai inderdaad, maar dat is wat het is. Gewoon je gezonde verstand gebruiken en dan merk je dat je al die voedselhypes gerust met een korreltje zout mag nemen. Niet te veel zout natuurlijk, want dat is slecht voor je. Echt waar.