In de laatste verkiezingscampagne ging het over alles, behalve over onze grootste uitdaging ooit. Waarom heeft niemand het over het klimaatprobleem?

De Engelsen hebben er een mooi gezegde voor: the elephant in the room. Oftewel een probleem dat overduidelijk aanwezig is, maar waar niemand het echt over wil hebben. In dit geval is het de enorme hoeveelheid CO² in de atmosfeer en schadelijke neveneffecten zoals het klimaatprobleem en milieuvervuiling dat gemakshalve “over het hoofd gezien” wordt. Omdat het een lastig onderwerp is. Omdat het grote inspanning vergt van de politiek, het bedrijfsleven en de consument. Maar dat is geen excuus.

Nederland als traagste jongetje van de klas

Ons land presteert zeer slecht als het gaat om de prestaties die geleverd worden op het gebied van klimaatbescherming. Van alle EU-landen doet alleen Estland het slechter. Van de 58 landen die tezamen verantwoordelijk zijn voor 90% van de CO²-uitstoot, doen Denemarken en Zweden het het best. Nederland staat op de 42e plek, op de voet gevolgd door de VS (44) en China (45). Het zou bijna grappig zijn als het niet zo triest was.

Van alle EU-landen doet alleen Estland het slechter dan Nederland.

Nog even ten overvloede: grofweg 1/3 deel van Nederland ligt onder de zeespiegel. Als het zeewater stijgt ten gevolge van smeltende ijskappen (en dat doet het), dan krijgen wij daar als één van de eerste landen mee te maken. Met Schiphol als vierde vliegveld van Europa en de haven van Rotterdam als grootste van Europa, zou je denken dat Nederland wel een rol kan spelen in terugdringing van de hoeveelheid CO². Maar, zoals altijd, wegen economische belangen zwaarder dan de gezondheid van mens en milieu. Koers houden, heet dat in VVD-termen.

Over politieke partijen gesproken: waar blijft Groen Links? Er is geen enkele partij die zich zo laat voorstaan op haar groene ambities, maar toch slagen ze er niet in de urgentie van het moment te verzilveren. Wat blijft hangen bij de kiezer is hun goedbedoelde, maar nogal stoïcijns uitgevoerde strijd voor meer windmolens. En daar win je in Nederland bepaalt geen zieltjes mee. De Partij voor de Dieren doet het wat dat betreft een stuk beter. Marianne Thieme heeft onlangs de “film” One Single Planet gelanceerd waarin ze, à la Al Gore, de verschillende milieuproblemen behandeld die op dit moment het meest urgent zijn. Dat is in ieder geval een goed begin. Alleen ben ik bang dat de partijnaam nog te veel mensen afschrikt om een substantieel aantal stemmen te trekken.

Kunstwerk van Banksy “Elephant in the room”

Kunstwerk van Banksy “Elephant in the room”

Niet verder dan onze neus lang is

Het lijkt er op dat de mens erg goed is in het overzien en plannen van zaken die op korte termijn belangrijk zijn. Vindt er ergens een overstroming plaats? Dan sturen we er in allerijl hulptroepen op af en richten we een crisiscentrum in. Dat die overstroming misschien wel voorkomen had kunnen worden door vooruit te kijken, daar komen we meestal achteraf mee. We zijn namelijk ook erg sterk in het analyseren van het verleden. ‘De geschiedenis herhaalt zich.’, zeggen we vaak tegen elkaar. Zonder bij machte te zijn de toekomst zó vorm te geven dat we dat niet steeds tegen elkaar hoeven te zeggen. Het probleem met de toekomst is dat die zich zo slecht laat voorspellen. Behalve in het geval van klimaatproblematiek dan. Er is bijna geen serieus wetenschapper meer te vinden die de rol van de mens hierin niet onderschrijft.

Empathie is, naar mijn mening, een van de belangrijkste eigenschappen die je je als mens eigen kan maken.

We hebben moeite met de toekomst dus. Dat begint al bij de manier waarop we ons onderwijs hebben ingericht. Het belang dat daar gehecht wordt aan feitelijkheden en het toepassen van verworven kennis — als voorbereiding op die toekomst — is logisch, maar ook nogal eenzijdig. Zo had ik destijds graag meer geleerd over inlevingsvermogen. Empathie is, naar mijn mening, een van de belangrijkste eigenschappen die je je als mens eigen kan maken. Het vergroot het inzicht in het hoe en waarom van andermans gedrag. Het stuurt je gedrag automatisch richting datgene wat wij in het algemeen als het “goede” beschouwen: luisteren naar de ander, elkaar geen kwaad berokkenen, je ontfermen over zwakkere wezens, enzovoort. Maar het allerbelangrijkste is wel dat empathie je leert om te relativeren en jouw visie niet als absolute waarheid te zien. Verder kijken dan je neus lang is dus.

Lokaliseer de olifant

Vergeet hypotheekrenteaftrek, vergeet vrije marktwerking in de zorg… Laten we ons allereerst richten op de zaken die NU onze onmiddellijke aandacht vragen. Laat elke zichzelf respecterende partij met een goed doortimmerd plan komen om ons van plaats 42 in de top-10 te krijgen van landen die het klimaatprobleem serieus nemen. En nee, dat hoeft economische voorspoed helemaal niet in de weg te staan. Sterker nog: er valt veel geld te verdienen als Nederland de voorsprong die het ooit op het gebied van duurzame energie had, terug weet te krijgen. Het is de enige logische route die er te volgen is, dus kunnen we er net zo goed nu vast mee beginnen, toch?

Verder stel ik voor dat iedere politicus een verplichte cursus empathie krijgt. Het is namelijk een probaat middel om de kiezer beter aan te voelen en het partijprogramma aan te scherpen. Wellicht weten ze dan ook wat beter die olifant te lokaliseren.